Begrippenlijst: energiemarkt, batterijopslag, zon en warmtepompen

Het continu monitoren, analyseren en optimaliseren van de prestaties van duurzame energie-assets om uptime, rendement en levensduur te maximaliseren.

Asset Performance Management (APM) is de discipline die gericht is op het maximaliseren van de prestaties, beschikbaarheid en financieel rendement van fysieke assets gedurende hun levensduur. In de context van duurzame energie omvat APM het 24/7 monitoren van batterijopslag, PV-systemen, laadinfrastructuur en warmtepompen, het vroegtijdig detecteren van storingen en degradatie, het optimaliseren van laad- en ontlaadstrategieen op basis van marktprijzen, en het actief verhandelen van flexibiliteit op energiemarkten. EnerSim past APM toe door real-time EMS-data te combineren met voorspelmodellen voor verbruik, opwek en marktprijzen, waardoor assets altijd op het juiste moment de juiste actie uitvoeren.

Ook bekend als: APM, Performance management, Asset management, Renewable energy asset management

Gerelateerd: Aggregator, Peakshaving, Intraday-markt

Marktpartij die bij TenneT geregistreerd staat en verantwoordelijk is voor het balanceren van energie-invoer en -afname voor een portefeuille van klanten.

Een BRP is een marktpartij die bij TenneT geregistreerd staat en verantwoordelijkheid neemt voor het balanceren van een portefeuille van energieleveringen en -afnames. Zakelijke batterij-eigenaren handelen zelden direct; doorgaans verloopt intraday- en onbalanshandel via een BRP of aggregator die de batterij voor de klant in de markt zet.

Ook bekend als: Programmaverantwoordelijke, PV-partij

Gerelateerd: Aggregator, Onbalansmarkt, Intraday-markt

Marktpartij die balanceringsdiensten zoals aFRR, mFRR en FCR levert aan TenneT om de netfrequentie binnen grenzen te houden.

Een BSP is een door TenneT erkende marktpartij die balanceringsproducten (FCR, aFRR, mFRR) aanbiedt. Een BSP biedt capaciteit aan in de balanceringsmarkten en activeert assets - zoals zakelijke batterijen - automatisch wanneer TenneT regelvermogen oproept om de Europese netfrequentie van 50 Hz te bewaren.

Ook bekend als: Balancing Service Provider

Gerelateerd: aFRR (Automatic Frequency Restoration Reserve), mFRR (Manual Frequency Restoration Reserve), FCR (Frequency Containment Reserve)

Aanbieder van flexibiliteit op GOPACS die actief netcongestie helpt oplossen voor TSO en DSO.

Een CSP biedt op GOPACS flexibiliteit aan netbeheerders aan om netcongestie op te lossen. De CSP koppelt verbruikers, opwek en batterijen aan de markt en activeert hen wanneer TenneT of een regionale netbeheerder een congestie-bid accepteert.

Ook bekend als: Congestion Service Provider, Flex aggregator

Gerelateerd: GOPACS, Aggregator

Regionale netbeheerder verantwoordelijk voor het distributienet van middenspanning en laagspanning, zoals Liander, Stedin en Enexis.

De DSO beheert het regionale elektriciteitsdistributienet en zorgt voor aansluiting, transport en netveiligheid op midden- en laagspanning. In Nederland zijn dat onder andere Liander, Stedin, Enexis, Coteq, Westland Infra en Rendo.

Ook bekend als: Distribution System Operator, Liander, Stedin, Enexis, Netbeheerder

Gerelateerd: GOPACS, Congestiemanagement

Landelijke netbeheerder TenneT, verantwoordelijk voor het hoogspanningsnet en de netfrequentie.

TenneT is de Nederlandse TSO en beheert het hoogspanningsnet (110 kV en hoger). De TSO koopt balanceringsdiensten in (FCR, aFRR, mFRR), regelt de netfrequentie op 50 Hz en bewaakt landgrensoverschrijdende stromen via marktkoppeling met buurlanden.

Ook bekend als: TenneT, Transmission System Operator

Gerelateerd: aFRR (Automatic Frequency Restoration Reserve), mFRR (Manual Frequency Restoration Reserve), FCR (Frequency Containment Reserve), Netfrequentie (50 Hz)

Marktpartij die kleinere flexibele assets bundelt tot één bid in flexibiliteits- en balanceringsmarkten.

Een aggregator bundelt verbruik, opwek en batterijen van meerdere bedrijven en biedt deze als één pool aan in markten zoals aFRR, GOPACS en intraday. Hierdoor kunnen kleinere assets toch deelnemen aan markten met minimumbid-volumes.

Ook bekend als: Flex aggregator

Gerelateerd: VPP (Virtual Power Plant), Flex pool

Bedrijf dat elektriciteit en/of gas levert aan eindklanten op basis van een leveringscontract.

De leverancier koopt energie in op groothandelsmarkten en levert deze tegen een leveringstarief aan zakelijke en consumentenklanten. Bij dynamische contracten wordt de uurprijs van EPEX day-ahead doorgegeven.

Ook bekend als: Energieleverancier

Gerelateerd: Dynamisch contract, Salderingsregeling

Verzamelterm voor TSO en DSO, partijen verantwoordelijk voor transport en distributie van elektriciteit.

In Nederland is TenneT de TSO; de regionale netbeheerders (DSO's) zijn Liander, Stedin, Enexis, Coteq, Westland Infra en Rendo. Netbeheerders zijn wettelijk gereguleerd en hebben monopolie op hun gebied.

Ook bekend als: Grid operator

Gerelateerd: Transporttarief

Door de ACM erkende partij die meetinrichtingen plaatst en valideert voor zakelijke aansluitingen groter dan 3x80A.

Voor grootverbruikaansluitingen (>3x80A) wijst de eindgebruiker een Meetverantwoordelijke partij aan die de meetdata verzamelt, valideert en levert aan netbeheerder en leverancier. Deze data vormt de basis voor allocatie en reconciliatie.

Ook bekend als: MV, Meetbedrijf

Gerelateerd: P4-meetdata, Allocatie, Reconciliatie

Automatisch geactiveerd reservevermogen dat TenneT gebruikt om netfrequentie-afwijkingen binnen 5 minuten te corrigeren.

aFRR is de automatische reservecapaciteit die TenneT inzet om de frequentie van het Europese elektriciteitsnet binnen nauwe grenzen te houden. Zakelijke batterijen vanaf 1 MW kunnen aFRR-capaciteit leveren via een BSP en verdienen zowel een beschikbaarheidsvergoeding als een activatievergoeding wanneer de capaciteit daadwerkelijk wordt ingezet via PICASSO.

Ook bekend als: Automatic Frequency Restoration Reserve, Secundair vermogen

Gerelateerd: mFRR (Manual Frequency Restoration Reserve), FCR (Frequency Containment Reserve), PICASSO, Netfrequentie (50 Hz)

Handmatig geactiveerd reservevermogen dat TenneT inzet om aFRR te ontlasten of grote storingen op te vangen, met activatietijd van 12,5 tot 15 minuten.

mFRR wordt door TenneT handmatig opgeroepen via de biedladder. De activatietijd bedraagt 12,5 tot 15 minuten. Sinds 2024 wordt mFRR Europees gekoppeld via het MARI-platform, waardoor zakelijke flexibiliteit Europees beschikbaar komt.

Ook bekend als: Manual Frequency Restoration Reserve, Tertiair vermogen

Gerelateerd: aFRR (Automatic Frequency Restoration Reserve), MARI, Biedladder, Onbalansmarkt

Razendsnel reservevermogen dat binnen 30 seconden volledig actief moet zijn om de frequentie te stabiliseren - primaire regelreserve.

FCR is de eerste verdedigingslinie tegen frequentie-afwijkingen. Activatie verloopt automatisch op basis van de gemeten frequentie-afwijking ten opzichte van 50 Hz. Batterijen presteren uitstekend op FCR vanwege hun snelle responstijd.

Ook bekend als: Frequency Containment Reserve, Primair vermogen

Gerelateerd: aFRR (Automatic Frequency Restoration Reserve), mFRR (Manual Frequency Restoration Reserve), Netfrequentie (50 Hz)

Trager reservevermogen met activatietijden van 15 tot 30 minuten, ingezet om mFRR vrij te maken voor nieuwe verstoringen.

Replacement Reserve vult mFRR aan zodat TenneT voldoende reserves beschikbaar houdt na een grote verstoring. RR is in Nederland nog niet operationeel maar wordt Europees uitgerold via TERRE.

Ook bekend als: Replacement Reserve, TERRE

Gerelateerd: mFRR (Manual Frequency Restoration Reserve), aFRR (Automatic Frequency Restoration Reserve)

Geordende lijst met opwaarts en neerwaarts regelvermogen, gerangschikt op activatieprijs, die TenneT gebruikt om onbalans te corrigeren.

De biedladder is een door TenneT bijgehouden ranglijst van bids van BSP's voor opwaarts (omhoog regelen) en neerwaarts (omlaag regelen) vermogen. Per kwartier worden de goedkoopste bids geactiveerd tot de onbalans is opgelost. De marginale activatieprijs bepaalt mede de onbalansprijs.

Ook bekend als: Merit order

Gerelateerd: Onbalansmarkt, aFRR (Automatic Frequency Restoration Reserve), mFRR (Manual Frequency Restoration Reserve), Activatieprijs

Prijs in euro/MWh die een BSP ontvangt wanneer geboden vermogen daadwerkelijk wordt opgeroepen door TenneT.

De activatieprijs is de pay-as-bid- of pay-as-cleared-prijs die wordt uitgekeerd zodra TenneT capaciteit activeert. In aFRR is deze sinds 2022 marginaal geprijsd via PICASSO; in mFRR via MARI.

Ook bekend als: Activation price

Gerelateerd: Biedladder, aFRR (Automatic Frequency Restoration Reserve), mFRR (Manual Frequency Restoration Reserve)

Capaciteitsvergoeding voor het standby houden van regelvermogen, ongeacht of het wordt geactiveerd.

Naast de activatieprijs ontvangt een BSP voor FCR en aFRR een vaste capaciteitsvergoeding (capacity payment) zolang capaciteit beschikbaar wordt gehouden. Dit zorgt voor een stabiele inkomstenstroom uit batterijopslag.

Ook bekend als: Capacity payment, Beschikbaarheidsfee

Gerelateerd: FCR (Frequency Containment Reserve), aFRR (Automatic Frequency Restoration Reserve)

Europees platform voor uitwisseling van mFRR-bids, operationeel sinds 2024.

MARI (Manually Activated Reserves Initiative) is het Europese platform dat mFRR-markten in EU-landen koppelt. Hierdoor wordt het regelvermogen efficiënter ingezet en kunnen Nederlandse batterijen via een BSP ook Europees bieden.

Ook bekend als: Manually Activated Reserves Initiative

Gerelateerd: mFRR (Manual Frequency Restoration Reserve), PICASSO

Europees platform voor uitwisseling van aFRR-bids met marginale prijssetting per ISP.

PICASSO koppelt aFRR-markten in Europa. Per kwartier (ISP) wordt een marginale activatieprijs vastgesteld die geldt voor alle geactiveerde bids - dit verhoogt de transparantie en de gemiddelde uitbetaling voor BSP's.

Ook bekend als: Platform for the International Coordination of Automated Frequency Restoration

Gerelateerd: aFRR (Automatic Frequency Restoration Reserve), MARI

Verzamelterm voor capaciteit (FCR, aFRR, mFRR, RR) die ingezet kan worden om de netfrequentie te bewaren.

Regelvermogen omvat alle producten waarmee TenneT actief de balans tussen vraag en aanbod en de netfrequentie van 50 Hz handhaaft. Batterijen leveren regelvermogen vanwege hun snelle responstijd en bidirectionele werking.

Ook bekend als: Ancillary services

Gerelateerd: FCR (Frequency Containment Reserve), aFRR (Automatic Frequency Restoration Reserve), mFRR (Manual Frequency Restoration Reserve)

Frequentie van het Europese synchroongebied; het continentale doelpunt is 50,00 Hz met een bandbreedte van enkele millihertz.

Het Europese hoogspanningsnet draait op 50 Hz. Wanneer er meer vraag dan aanbod is daalt de frequentie; bij overaanbod stijgt zij. TenneT gebruikt FCR, aFRR en mFRR om de frequentie binnen ±200 mHz te houden, en SAFA-procedures bij grotere afwijkingen.

Ook bekend als: Frequency, 50 Hz

Gerelateerd: FCR (Frequency Containment Reserve), aFRR (Automatic Frequency Restoration Reserve), Power Quality

Synoniem voor FCR: snelste reactietijd op frequentie-afwijkingen.

Primair regelvermogen reageert binnen seconden lokaal op frequentie-afwijkingen via droopcontrol. Batterijen kunnen primair vermogen exact en snel leveren.

Ook bekend als: Primary reserve

Gerelateerd: FCR (Frequency Containment Reserve), Netfrequentie (50 Hz)

Synoniem voor aFRR: automatisch geactiveerd reservevermogen dat de balans herstelt.

Secundair regelvermogen herstelt de balans en daarmee de netfrequentie binnen enkele minuten na een verstoring, zodat primair vermogen weer beschikbaar komt.

Ook bekend als: Secondary reserve

Gerelateerd: aFRR (Automatic Frequency Restoration Reserve)

Synoniem voor mFRR: handmatig opgeroepen reservevermogen om aFRR vrij te maken.

Tertiair regelvermogen wordt door TenneT handmatig opgeroepen om aFRR-capaciteit terug te brengen op standby-niveau na grote verstoringen.

Ook bekend als: Tertiary reserve

Gerelateerd: mFRR (Manual Frequency Restoration Reserve)

Platform van TenneT en regionale netbeheerders waar zakelijke partijen flexibiliteit aanbieden om netcongestie te verlichten.

GOPACS (Grid Operators Platform for Congestion Solutions) is het gezamenlijke platform van TenneT en de regionale netbeheerders waar zakelijke partijen flexibiliteit aanbieden om netcongestie te verlichten. Wanneer er congestie dreigt kopen netbeheerders bids in die de belasting verminderen. Zakelijke batterijen vanaf 1 MW kunnen direct deelnemen; kleinere batterijen via een aggregator/CSP.

Ook bekend als: Grid Operators Platform for Congestion Solutions

Gerelateerd: Redispatch, Congestiemanagement

Geheel van marktinstrumenten waarmee netbeheerders capaciteitsknelpunten op het elektriciteitsnet voorkomen of oplossen.

Wanneer een netvlak vol dreigt te raken, gebruiken netbeheerders congestiemanagement: GOPACS-bids, CBC-contracten, niet-firm ATO en spitsstrook-tarieven. Zakelijke batterijen kunnen flexibiliteit leveren in deze instrumenten.

Ook bekend als: Congestion management

Gerelateerd: GOPACS, Niet-firm ATO

Verschuiven van opwek of verbruik op verzoek van de netbeheerder om netcongestie te verminderen.

Bij redispatch verlaagt een partij verbruik of opwek aan de ene kant van een knelpunt en verhoogt deze aan de andere kant; netto blijft het systeem in balans, maar de fysieke belasting van het net daalt.

Ook bekend als: Re-dispatch

Gerelateerd: GOPACS, Congestiemanagement

Contract waarbij een aangeslotene afspreekt om bij congestie het transportvermogen te beperken in ruil voor een vergoeding.

Een CBC is een contractvorm tussen een zakelijke aangeslotene en de netbeheerder waarin wordt afgesproken dat de aangeslotene bij congestie het afname- of invoedingsvermogen beperkt. In ruil ontvangt het bedrijf een vergoeding of korting op transporttarieven. Batterijopslag is een geschikte manier om CBC-afspraken na te komen zonder de bedrijfsvoering te onderbreken.

Ook bekend als: CBC

Gerelateerd: GOPACS, Niet-firm ATO

Aansluit- en transportovereenkomst met flexibele beschikbaarheid; transport is niet 100% gegarandeerd op congestietijden.

Bij een niet-firm aansluit- en transportovereenkomst (ATO) accepteert de aangeslotene dat transportcapaciteit op congestietijden beperkt kan worden, in ruil voor lagere kosten of snellere aansluiting. Geschikt voor laadpleinen, batterijen en grootverbruikers met flexibel verbruik.

Ook bekend als: Non-firm ATO, Niet-firm transport

Gerelateerd: Congestiemanagement

In de transportovereenkomst vastgelegd maximaal vermogen (kW) dat afgenomen of ingevoed mag worden.

Het GTV bepaalt de capaciteitscomponent van het transporttarief. Overschrijding leidt tot extra kosten of contractaanpassing. Batterijopslag wordt vaak ingezet om binnen het GTV te blijven en zo dure verzwaring te voorkomen.

Ook bekend als: Gecontracteerd transportvermogen

Gerelateerd: Transporttarief, Peakshaving

Periodieke publicatie van de netbeheerder over verwachte beschikbare transportcapaciteit per gebied.

Netbeheerders publiceren transportprognoses per gebied zodat marktpartijen weten waar capaciteit krap is. Op basis hiervan kan een onderneming de locatie van nieuwe assets afwegen.

Ook bekend als: Capaciteitskaart

Gerelateerd: Congestiegebied, Congestiemanagement

Geografisch netvlak waarvoor de netbeheerder vooraankondiging doet van capaciteitstekort.

Bij een aangewezen congestiegebied gelden specifieke regels voor nieuwe aansluitingen en moet eerst een congestiemanagementonderzoek plaatsvinden. Vrijwel heel Nederland is in 2024-2026 (deels) congestiegebied.

Ook bekend als: Congestion area

Gerelateerd: Transportprognose, Congestiemanagement

Tijdelijke verzwaring van netcomponenten die alleen tijdens piekuren beschikbaar is, in ruil voor flexibele afnamevoorwaarden.

De spitsstrook is een instrument waarbij DSO's extra capaciteit beschikbaar stellen in piekuren tegen voorwaarden dat de aangeslotene buiten piekuren minder afneemt. Batterijopslag past hier goed bij.

Ook bekend als: ATR-spits, Spitsstrookcontract

Gerelateerd: Niet-firm ATO

Dagelijkse veiling waarin elektriciteit voor elk uur van de volgende dag verhandeld wordt; de uitkomst zet de referentieprijs voor heel Europa.

Op de day-ahead markt (EPEX SPOT) plaatsen marktpartijen vóór 12:00 CET hun bids voor de 24 uren van de volgende dag. Een Europees algoritme (SDAC) berekent één marktprijs per uur per biedzone. Voor Nederlandse zakelijke afnemers met een dynamisch contract bepaalt de day-ahead-prijs hun uurtarief.

Ook bekend als: DA, EPEX day-ahead

Gerelateerd: Intraday-markt, SDAC, Biedzone (10YNL)

Continue handelsmarkt voor elektriciteit in kwartier- en uurblokken, vlak voor levering. Geschikt voor snel reagerende batterijen.

De intraday-markt is de continue markt waarop elektriciteit vlak voor levering in kwartier- of uurblokken verhandeld wordt. Zakelijke batterijen kunnen intraday-prijsverschillen oppakken zodra verbruik of productie afwijkt van de oorspronkelijke day-ahead-planning. Voor zinvolle deelname raadt EnerSim vanaf circa 100 kW batterijvermogen aan.

Ook bekend als: ID, EPEX intraday

Gerelateerd: Day-ahead markt, Onbalansmarkt, SIDC

Real-time correctiemarkt voor afwijkingen tussen geprognosticeerd en werkelijk verbruik of productie; doorgaans hoogst renderende handelsstrategie met snelle batterijen.

De onbalansmarkt wordt per kwartier (ISP) bepaald op basis van het netto-afwijkingssaldo op dat moment. Een zakelijke batterij die snel reageert kan onbalans-afwijkingen afdekken of creëren en verdient daarmee de onbalansprijs. Voor bedrijven is dit vaak de hoogst renderende handelsstrategie, mits combinatie met peakshaving en SOC-management goed geregeld is.

Ook bekend als: Onbalans, Imbalance market

Gerelateerd: Intraday-markt, ISP (Imbalance Settlement Period), Biedladder

Europese energiebeurs waar day-ahead en intraday elektriciteit verhandeld worden voor onder andere Nederland, Duitsland, België en Frankrijk.

EPEX SPOT is de toonaangevende beurs voor kortetermijnhandel in elektriciteit in Centraal- en West-Europa. Day-ahead-prijzen voor de Nederlandse biedzone (10YNL) worden hier dagelijks vastgesteld via een gemeenschappelijk Europees algoritme.

Ook bekend als: EPEX

Gerelateerd: Day-ahead markt, Intraday-markt, Biedzone (10YNL)

Vereniging van Europese transmissienetbeheerders die transparantiegegevens publiceert over markten, vraag en aanbod.

ENTSO-E (European Network of Transmission System Operators for Electricity) coördineert tussen Europese TSO's en publiceert via het Transparency Platform realtime data over generatie, prognoses, day-ahead-prijzen en cross-border-stromen.

Ook bekend als: European Network of Transmission System Operators for Electricity

Gerelateerd: Day-ahead markt

Kwartier waarin onbalans wordt verrekend; in Nederland 15 minuten, in lijn met Europese harmonisatie.

Het ISP is het tijdvak waarin TenneT onbalans afrekent. Sinds 2025 hanteren alle EU-landen een ISP van 15 minuten. Markten zoals onbalans en intraday volgen deze granulariteit.

Ook bekend als: Imbalance Settlement Period, PTU, Programma-tijdseenheid

Gerelateerd: Onbalansmarkt, Intraday-markt

Synoniem voor ISP: kwartier waarin marktpartijen hun programma indienen en onbalans wordt verrekend.

De PTU is de eenheid waarin programmaverantwoordelijken hun energieprogramma's indienen bij TenneT. Eén PTU is gelijk aan één ISP van 15 minuten.

Ook bekend als: Program Time Unit

Gerelateerd: ISP (Imbalance Settlement Period), Onbalansmarkt

Het marktgebied Nederland waarbinnen één uniforme groothandelsprijs geldt; identifier 10YNL----------L.

Een biedzone is een geografisch gebied met één uniforme day-ahead-prijs. Nederland vormt één biedzone (10YNL) en is gekoppeld aan de Belgische, Duitse, Britse en Noorse zones via marktkoppeling.

Ook bekend als: 10YNL, Biedzone Nederland, Bidding zone

Gerelateerd: Day-ahead markt, Marktkoppeling

Gemeenschappelijke prijsvorming over biedzones waardoor stroom optimaal stroomt naar de zone met de hoogste prijs.

Marktkoppeling matcht bids over biedzones zodat interconnectiecapaciteit optimaal wordt benut. Day-ahead gebeurt dat via SDAC, intraday via SIDC.

Ook bekend als: Market coupling

Gerelateerd: SDAC, SIDC, Biedzone (10YNL)

Single Day-Ahead Coupling; Europees algoritme dat dagelijks day-ahead-prijzen voor alle gekoppelde biedzones berekent.

Het SDAC-algoritme (EUPHEMIA) berekent in één run de optimale set day-ahead-prijzen en matchings voor alle gekoppelde Europese biedzones. De resultaten worden om 12:55 CET gepubliceerd.

Ook bekend als: Single Day-Ahead Coupling, EUPHEMIA

Gerelateerd: Day-ahead markt, Marktkoppeling

Single Intraday Coupling; Europese gekoppelde intraday-handel met continue prijsvorming.

SIDC koppelt continue intraday-handel tussen Europese biedzones. Marktpartijen kunnen tot kort voor levering posities aanpassen tegen prijzen die per match tot stand komen.

Ook bekend als: Single Intraday Coupling, XBID

Gerelateerd: Intraday-markt, Marktkoppeling

Day-ahead of intraday-prijzen onder nul, ontstaan bij zonovervloed met hoge wind- en zonproductie en lage vraag.

Negatieve prijzen treden vaker op naarmate het aandeel zon en wind groeit. Voor batterijhandel zijn negatieve prijzen interessant: gratis (of betaalde) energie laden en later verkopen tegen positieve prijzen.

Ook bekend als: Negative prices

Gerelateerd: Day-ahead markt, Energie-arbitrage

Het prijsverschil tussen het laagste en hoogste uur (of kwartier) op een dag, drijfveer voor batterijarbitrage.

Een grotere spread betekent meer verdienpotentieel voor batterijopslag: laden bij lage prijzen, verkopen bij hoge. Spread-monitoring is daarom een kerngegeven in zakelijke batterijbusinesscases.

Ook bekend als: Day-ahead spread

Gerelateerd: Energie-arbitrage, Day-ahead markt

Verdienen aan tijdsverschillen in elektriciteitsprijzen door laden bij lage prijzen en ontladen bij hoge prijzen.

Energie-arbitrage met een batterij draait om het uitbuiten van prijsspreads op de day-ahead-, intraday- en onbalansmarkten. Roundtrip-efficiëntie en cyclusslijtage bepalen de netto-marge.

Ook bekend als: Arbitrage, Battery arbitrage

Gerelateerd: Spread, Roundtrip-efficiëntie, Onbalansmarkt

Aansluiting groter dan 3x80 ampère; valt buiten de salderingsregeling en kent eigen tariefstructuur.

Bedrijven met een GVA betalen capaciteits- en transporttarieven (kW + kWh) en hebben een aparte meetverantwoordelijke. Salderen van zonopwek geldt niet; teruglevering wordt apart afgerekend tegen de afgesproken vergoeding.

Ook bekend als: Grootverbruik, Grootverbruikaansluiting

Gerelateerd: kW-contract, Transporttarief, Meetverantwoordelijke (MV)

Component van het transporttarief gebaseerd op het maximaal afgenomen vermogen (kW) per maand of jaar.

In het kW-contract betaalt de aangeslotene voor het gecontracteerd of werkelijk maximaal afgenomen vermogen. Peakshaving met batterijen verlaagt het kW-contract en daarmee de transportkosten.

Ook bekend als: Capaciteitstarief, kW-tarief

Gerelateerd: GTV (Gecontracteerd Transportvermogen), Peakshaving, Transporttarief

Prijs per verbruikt kilowattuur, inclusief leveringscomponent, energiebelasting en eventueel ODE.

Het kWh-tarief is het variabele deel van de elektriciteitsrekening. Bij dynamische contracten varieert dit per uur op basis van EPEX day-ahead.

Ook bekend als: kWh-prijs

Gerelateerd: Dynamisch contract, Energiebelasting

Heffing per kWh die de SDE++ subsidie financiert; sinds 2023 geïntegreerd in de energiebelasting.

De ODE was tot 2023 een aparte heffing op gas en elektriciteit en financierde de SDE++. In 2023 is de ODE samengevoegd met de energiebelasting tot één tarief.

Ook bekend als: Opslag Duurzame Energie

Gerelateerd: Energiebelasting

Belasting per kWh of m3, gestaffeld naar verbruik; zakelijk lager bij groot verbruik.

De energiebelasting is een verbruiksbelasting met schijven. Voor de eerste 10.000 kWh geldt het hoogste tarief; daarna dalen de tarieven sterk. Batterijopslag verhoogt het verbruik niet doordat opgeslagen energie niet als nieuw verbruik telt.

Ook bekend als: EB, Energy tax

Gerelateerd: ODE (Opslag Duurzame Energie), kWh-tarief

Tarief van de netbeheerder voor transport van elektriciteit; bestaat uit vaste-, kW- en kWh-componenten.

Het transporttarief vergoedt de netbeheerder voor onderhoud en uitbreiding van het net. Voor GVA-aansluitingen is de kW-component vaak dominant; peakshaving en flexibele contracten verlagen deze post.

Ook bekend als: Nettarief, Netwerktarief

Gerelateerd: kW-contract, GTV (Gecontracteerd Transportvermogen)

Regeling waarbij teruggeleverde zonnestroom wordt afgetrokken van het verbruik; wordt vanaf 2027 stapsgewijs afgebouwd.

De salderingsregeling geldt alleen voor kleinverbruikers (<3x80A). Vanaf 2027 wordt de regeling jaarlijks afgebouwd tot 0% in 2031, waardoor zelfverbruik en thuisbatterijen aantrekkelijker worden.

Ook bekend als: Salderen, Net metering

Gerelateerd: Terugleververgoeding, Self-consumption

Vergoeding per kWh voor energie die wordt teruggeleverd aan het net; doorgaans ver onder de leveringsprijs.

Voor zakelijke aansluitingen geldt geen salderen. De leverancier betaalt een terugleververgoeding per kWh, vaak gekoppeld aan EPEX day-ahead minus een afslag.

Ook bekend als: Feed-in tariff

Gerelateerd: Salderingsregeling, Day-ahead markt

Energiecontract waarin het kWh-tarief per uur wordt aangepast op basis van EPEX day-ahead.

Een dynamisch contract koppelt het uurtarief van de eindgebruiker aan de groothandelsprijs op EPEX SPOT day-ahead. Combineert uitstekend met batterijopslag, slim laden en arbitrage.

Ook bekend als: Dynamisch tarief, Variabel uurtarief

Gerelateerd: Day-ahead markt, Energie-arbitrage, Smart charging

Klassieke energiecontracten met vooraf vastgelegde of jaarlijks geïndexeerde tarieven; minder geschikt voor flexibele assets.

Vaste contracten geven prijszekerheid maar laten geen ruimte voor arbitrage. Variabele tarieven volgen markttrends per maand of kwartaal en zitten tussen vast en dynamisch in.

Ook bekend als: Vast tarief, Variabel tarief

Gerelateerd: Dynamisch contract

Verdeling van gemeten verbruik over BRP's op basis van profielen of meetdata; basis voor onbalansafrekening.

Allocatie is de eerste schatting van per-BRP-volumes op basis van standaardprofielen of dagelijkse meetdata. Reconciliatie corrigeert dit later op basis van werkelijke meetwaarden.

Ook bekend als: Allocation

Gerelateerd: Reconciliatie, Meetverantwoordelijke (MV), P4-meetdata

Eindafrekening tussen geallochueerd en gemeten energieverbruik per BRP, op basis van definitieve meetdata.

Reconciliatie corrigeert verschillen tussen allocatie (schatting) en het werkelijk gemeten verbruik. De resulterende vorderingen tussen BRP's, leveranciers en netbeheerders worden afgerekend.

Ook bekend als: Reconciliation

Gerelateerd: Allocatie, Meetverantwoordelijke (MV)

Digitale meter die kwartierwaarden registreert en op afstand uitleesbaar is.

In Nederland heeft >95% van de huishoudens een slimme meter. Voor kleinverbruik komt data via P4-protocol naar leveranciers en netbeheerders. Voor grootverbruik gelden afzonderlijke meetinrichtingen via de meetverantwoordelijke.

Ook bekend als: Smart meter, P1-meter

Gerelateerd: P4-meetdata, Telemetrie

Geverifieerde kwartierwaarden voor grootverbruikers, geleverd door de meetverantwoordelijke.

P4-data is de bron-meetdata die wordt gebruikt voor allocatie en reconciliatie van grootverbruikaansluitingen. Frequentie 15 minuten, met validatieproces door de MV.

Ook bekend als: P4

Gerelateerd: Meetverantwoordelijke (MV), Allocatie, Reconciliatie

Realtime metingen vanuit assets (omvormers, batterijen, EV-laders) via Modbus, MQTT of API.

Telemetrie is essentieel voor EMS-besturing van zakelijke batterijen en flex-handel. Frequentie loopt van 1 seconde tot 1 minuut, afhankelijk van het regelproduct.

Ook bekend als: Realtime data

Gerelateerd: EMS (Energy Management System), Modbus, MQTT, SCADA

Supervisory Control And Data Acquisition; industriële besturings- en datasysteem voor procesinstallaties en netbeheer.

SCADA-systemen verzamelen en visualiseren realtime data uit veldapparatuur en kunnen op afstand setpoints sturen. In flex-handel koppelt EMS vaak via SCADA-bridge aan industriële assets.

Ook bekend als: Supervisory Control And Data Acquisition

Gerelateerd: EMS (Energy Management System), Telemetrie, Modbus

Software die assets (batterij, PV, EV-laders, warmtepomp) optimaliseert op basis van prijssignalen, vraag en netcapaciteit.

Een EMS koppelt prognoses, marktprijzen en assetstatus aan setpoints voor batterijen en andere flex-assets. Voor zakelijke installaties is het EMS de spil tussen IT, OT en marktplatformen.

Ook bekend als: Energy Management System, Energiemanagementsysteem

Gerelateerd: SCADA, Telemetrie, Modbus, MQTT

Industrieel communicatieprotocol voor uitlezen en aansturen van omvormers, batterijen en meters.

Modbus (TCP/RTU) is wereldwijd standaard in de energiesector voor read/write van registers in industriële apparatuur. EMS-systemen praten meestal via Modbus TCP met asset-controllers.

Ook bekend als: Modbus TCP, Modbus RTU

Gerelateerd: EMS (Energy Management System), SCADA, Telemetrie

Open Charge Point Protocol; open standaard voor communicatie tussen EV-laders en backendsystemen.

OCPP versie 1.6 is gangbaar; 2.0.1 voegt smart charging en ISO 15118-koppelingen toe. Belangrijk voor V2G en netbewust laden.

Ook bekend als: Open Charge Point Protocol

Gerelateerd: Smart charging, V2G (Vehicle-to-Grid)

Lichtgewicht publish/subscribe protocol voor IoT- en telemetriedata.

MQTT wordt veel gebruikt voor cloud-gebaseerde EMS-koppelingen en realtime sensor-data. Lage overhead en goede schaling maken het geschikt voor flex-platforms.

Ook bekend als: Message Queuing Telemetry Transport

Gerelateerd: EMS (Energy Management System), Telemetrie

De mate waarin meetdata volledig, correct, tijdig en consistent is; cruciaal voor handel en EMS-besturing.

Slechte datakwaliteit leidt tot onjuiste allocatie, gemiste handelskansen en verkeerde batterijbesturing. Validatieregels (rangecheck, plausibiliteit, gap-detectie) zijn standaardpraktijk.

Ook bekend als: Data quality

Gerelateerd: P4-meetdata, Telemetrie

Het piekvermogen in kilowatt dat een zakelijke batterij kan leveren of opnemen.

Het batterijvermogen drukt in kilowatt (kW) uit hoeveel energie een batterij op een gegeven moment kan leveren of opnemen. Voor zakelijke batterijopslag is kW de primaire variabele bij peakshaving: het vermogen moet minimaal gelijk zijn aan de piek boven de gewenste afschakeldrempel. Op de intraday- en onbalansmarkt bepaalt kW ook de bid-grootte die je in de markt kunt aanbieden.

Ook bekend als: kW, Power rating

Gerelateerd: Batterijcapaciteit (kWh), C-rate, Peakshaving

De totale energie-inhoud van een batterij in kilowattuur; bepaalt duur en aantal cycli per dag.

De batterijcapaciteit (kWh) is de totale hoeveelheid energie die een batterij kan opslaan. In zakelijke toepassingen bepaalt kWh hoe lang het vermogen doorlopend geleverd kan worden en hoeveel laad- en ontlaadcycli per dag mogelijk zijn. Vuistregel: kWh = kW × gemiddelde piekduur (uren) + extra ruimte voor handel achter de meter.

Ook bekend als: kWh, Energy capacity

Gerelateerd: Batterijvermogen (kW), C-rate, DoD (Depth of Discharge)

Verhouding tussen vermogen (kW) en capaciteit (kWh); C-rate 0,5 = twee uur ontladen, C-rate 1,0 = één uur.

De C-rate drukt uit hoe snel een batterij geladen of ontladen kan worden ten opzichte van haar capaciteit. Een C-rate van 0,5 betekent dat de batterij haar totale capaciteit in twee uur levert; een C-rate van 1,0 in één uur. MKB-peakshaving leunt vaak op 0,5; snelladers en handelscases hebben baat bij 1,0 of hoger.

Ook bekend als: C-rating, Charge rate

Gerelateerd: Batterijvermogen (kW), Batterijcapaciteit (kWh)

Actuele laadtoestand van een batterij, uitgedrukt als percentage van de bruikbare capaciteit.

SOC is de momentane vulgraad van de batterij. Voor handel achter de meter is SOC-management cruciaal: te lage SOC blokkeert peakshaving, te hoge SOC blokkeert opladen bij negatieve prijzen. EMS'en bewaken SOC realtime.

Ook bekend als: State of Charge

Gerelateerd: SoH (State of Health), DoD (Depth of Discharge), EMS (Energy Management System)

Resterende capaciteit van een batterij ten opzichte van de oorspronkelijke nieuwwaarde.

SoH daalt door cyclische en kalenderveroudering. Een batterij is meestal economisch end-of-life rond 70-80% SoH. Ondiepe DoD en gematigde temperatuur verlengen de SoH-curve.

Ook bekend als: State of Health

Gerelateerd: DoD (Depth of Discharge), Cyclusgetal, SOC (State of Charge)

Mate waarin een batterij per cyclus wordt ontladen; lagere DoD verlengt de levensduur.

DoD is het percentage capaciteit dat per cyclus wordt aangesproken. 100% DoD slijt sneller dan 80%. Veel zakelijke batterijen draaien standaard op 80-90% DoD om SoH-degradatie te beperken.

Ook bekend als: Depth of Discharge, Diepte van ontlading

Gerelateerd: SoH (State of Health), SOC (State of Charge), Cyclusgetal

Aantal volledige laad-/ontlaadcycli dat een batterij doorstaat tot het end-of-life criterium.

Het cyclusgetal hangt af van chemie (LFP doorgaans 6.000-10.000 cycli, NMC 3.000-6.000), DoD en temperatuur. Bepalend voor de jaarlijkse afschrijving in een businesscase.

Ook bekend als: Cycle count

Gerelateerd: SoH (State of Health), DoD (Depth of Discharge), LFP (Lithium-IJzerfosfaat), NMC (Nikkel-Mangaan-Kobalt)

Verhouding van uitgeleverde energie tot ingaande energie over een volledige laad-/ontlaadcyclus.

Roundtrip-efficiëntie is meestal 85-92% AC-AC voor moderne lithium-systemen. Lager rendement betekent lagere arbitragemarge - cruciale variabele in batterij-businesscases.

Ook bekend als: Round-trip efficiency, RTE

Gerelateerd: Energie-arbitrage, DoD (Depth of Discharge)

Lithium-ion chemie met hoge energiedichtheid, geschikt voor mobiele toepassingen en sommige BESS-installaties.

NMC heeft hogere energiedichtheid dan LFP, maar minder cycli en thermisch minder stabiel. NMC zit veel in EV-batterijen en sommige residentiële systemen. Voor zware zakelijke BESS gaat de markt richting LFP vanwege veiligheid en levensduur.

Ook bekend als: Lithium-NMC, Nikkel-Mangaan-Kobaltoxide

Gerelateerd: LFP (Lithium-IJzerfosfaat), LTO (Lithium-Titanaat), Thermal runaway, UL 9540A

Lithium-ion chemie met hoge thermische stabiliteit en lange levensduur, dominant in zakelijke BESS.

LFP (LiFePO4) heeft een lagere energiedichtheid dan NMC, maar significant betere thermische stabiliteit, langer cyclusleven (6.000-10.000 cycli) en lagere kobaltafhankelijkheid. Voor zakelijke batterijopslag is LFP de standaardkeuze.

Ook bekend als: LiFePO4, Lithium-iron-phosphate

Gerelateerd: NMC (Nikkel-Mangaan-Kobalt), LTO (Lithium-Titanaat), PGS 37-1, UL 9540A

Lithium-ion chemie met extreem hoge cyclusduur en snelle laadtijden, maar lagere energiedichtheid.

LTO-batterijen kunnen tienduizenden cycli halen en extreem snel laden. Toepassingen vooral in netstabilisatie en industriële niches; door hoge prijs minder gangbaar in BESS-projecten.

Ook bekend als: Lithium Titanate

Gerelateerd: NMC (Nikkel-Mangaan-Kobalt), LFP (Lithium-IJzerfosfaat)

Elektronisch systeem dat individuele cellen in een batterij bewaakt op spanning, temperatuur en stroom, en balanceert.

Het BMS bewaakt elke cel in een batterijpack, voert celbalancering uit en beveiligt tegen over-/onderspanning, te hoge temperatuur en kortsluiting. Goed BMS-ontwerp is bepalend voor veiligheid en levensduur.

Ook bekend als: Battery Management System, Cellbeheer

Gerelateerd: SoH (State of Health), SOC (State of Charge), Thermal runaway

Onbeheersbare opwarming van een batterijcel, leidend tot brand of explosie; het hoofdrisico van lithium-ion-batterijen.

Thermal runaway begint bij interne kortsluiting of beschadiging en verspreidt zich tussen cellen. Voorkoming via BMS, koeling, celspacing en brandcompartimentering. PGS 37-1, UL 9540A en NEN 3140 stellen hier eisen aan.

Ook bekend als: Thermal event, Doorslag

Gerelateerd: BMS (Battery Management System), PGS 37-1, UL 9540A, Scope 15

Bepalen van optimale kW en kWh op basis van verbruiksprofiel, handelsstrategie en netbeperkingen.

Sizing combineert kwartiersprofiel, GTV-niveau, handelspotentieel en CapEx/OpEx. EnerSim simuleert per kwartier om de optimale kW/kWh-combinatie te vinden voor zowel peakshaving als handel.

Ook bekend als: Battery sizing, Dimensionering

Gerelateerd: Batterijvermogen (kW), Batterijcapaciteit (kWh), Peakshaving

Omvormer die zowel PV-strings als een batterij beheert in één toestel; bekend uit residentiële systemen.

Hybride omvormers koppelen DC-zonnepanelen direct met een DC-batterij en converteren slechts één keer naar AC. Hierdoor hoger rendement bij self-consumption, maar minder geschikt voor grootschalige BESS.

Ook bekend als: Hybrid inverter

Gerelateerd: AC-coupled batterij, DC-coupled batterij, Self-consumption

Batterij met eigen omvormer die op AC-zijde wordt aangesloten, parallel aan PV-omvormers.

AC-coupled is standaard voor grote BESS en retrofits. Bestaande PV-installaties hoeven niet aangepast te worden; de batterij heeft een eigen vermogenselektronica.

Ook bekend als: AC-coupling

Gerelateerd: DC-coupled batterij, Hybride omvormer

Batterij die op DC-zijde van de PV-installatie is aangesloten en de inverter deelt.

DC-coupling minimaliseert AC/DC-conversies en haalt theoretisch hoger rendement, maar koppelt batterij en PV qua schaal. Vooral geschikt voor nieuwbouw en kleinere systemen.

Ook bekend als: DC-coupling

Gerelateerd: AC-coupled batterij, Hybride omvormer

Hemelrichting waarin een zonnepaneel is gericht, gemeten in graden vanaf het noorden (zuid = 180°).

De azimuth van een zonnepaneel beïnvloedt de jaarlijkse opbrengst en het opbrengstprofiel over de dag. Pure zuidoriëntatie (180°) maximaliseert kWh/jaar; oost-west-opstellingen leveren minder per Wp maar een vlakker dagprofiel.

Ook bekend als: Oriëntatie, Hemelrichting

Gerelateerd: Hellingshoek, Oost-West opstelling, kWp (kilowattpiek)

Hoek waaronder zonnepanelen ten opzichte van het horizontale vlak zijn geplaatst.

In Nederland is 35° vaak optimaal voor jaaropbrengst; vlakkere opstellingen (10-15°) zijn standaard op platte daken. Lagere hellingshoek verlaagt windbelasting en ballast.

Ook bekend als: Tilt angle, Pitch

Gerelateerd: Azimuth, Oost-West opstelling

Configuratie waarbij twee paneelreeksen tegenover elkaar staan, één naar het oosten en één naar het westen.

Oost-west-opstellingen leveren een vlakker dagprofiel met minder middagpiek; gunstig bij netcongestie en omvormerlimieten. Vergeleken met zuidopstelling gaat circa 10-15% jaaropbrengst verloren maar wordt het zelfverbruik hoger.

Ook bekend als: East-west layout, OW-opstelling

Gerelateerd: Azimuth, Hellingshoek, Curtailment

Centrale omvormer die meerdere zonnepanelen in serie (een string) omzet naar wisselstroom.

String-omvormers zijn standaard in commerciële installaties en bieden hoge efficiëntie tegen lage kostprijs. Nadeel: schaduw op één paneel beperkt de hele string, tenzij MPPT-ingangen gesplitst zijn.

Ook bekend als: String inverter

Gerelateerd: Micro-omvormer, MPPT (Maximum Power Point Tracking)

Omvormer per paneel of per twee panelen, die per paneel optimaliseert.

Micro-omvormers (Enphase, AP Systems) optimaliseren elk paneel afzonderlijk. Meerprijs is in zakelijke schaal vaak lastig te rechtvaardigen, maar bij sterke schaduw of complexe daken is het voordeel groot.

Ook bekend als: Micro inverter

Gerelateerd: String-omvormer, MPPT (Maximum Power Point Tracking)

Algoritme dat continu het maximale opbrengstpunt van een PV-string opzoekt.

MPPT past spanning en stroom dynamisch aan om de hoogste vermogensoverdracht te realiseren. Aantal MPPT-ingangen op een omvormer bepaalt hoe gevoelig het systeem is voor schaduw en oriëntatieverschillen.

Ook bekend als: Maximum Power Point Tracking

Gerelateerd: String-omvormer, Micro-omvormer

Zonnepanelen die ook aan de achterzijde licht omzetten via reflectie van ondergrond.

Bifaciale panelen leveren 5-20% extra opbrengst, afhankelijk van albedo (witte daken, lichte ondergrond) en montagehoogte. Vaak ingezet op carports, gevels en open velden.

Ook bekend als: Bifacial PV

Gerelateerd: kWp (kilowattpiek), Wp (wattpiek)

Verhouding tussen werkelijke en theoretische opbrengst van een PV-installatie; maatstaf voor systeemkwaliteit.

Performance Ratio (PR) houdt rekening met instraling, temperatuur en beschikbare panelen. Een goede commerciële PV-installatie haalt PR 80-87%; lager wijst op storingen, schaduw of curtailment.

Ook bekend als: PR, PR-ratio

Gerelateerd: Curtailment, kWp (kilowattpiek)

Eenheid voor het nominale piekvermogen van een PV-installatie onder Standard Test Conditions.

kWp is het op het label vermelde piekvermogen van een paneel of installatie, gemeten bij 1.000 W/m², 25°C en AM 1,5. Werkelijke opbrengst per kWp ligt in Nederland rond 900-1.000 kWh per jaar.

Ook bekend als: Wp, Kilowattpiek, Peak power

Gerelateerd: Wp (wattpiek), Performance Ratio (PR)

Nominaal piekvermogen van één zonnepaneel onder Standard Test Conditions.

Wp is de standaardeenheid voor paneelvermogen. Moderne commerciële panelen liggen tussen 400 en 700 Wp.

Ook bekend als: Wattpiek

Gerelateerd: kWp (kilowattpiek), Performance Ratio (PR)

Het bewust afregelen van zonnepanelen of windturbines om netoverbelasting of negatieve prijzen te voorkomen.

Curtailment treedt op bij omvormerlimieten, GTV-bescherming of negatieve marktprijzen. Battery storage en oost-west-opstellingen verminderen de noodzaak ervan.

Ook bekend als: Afregelen, PV-curtailment

Gerelateerd: Negatieve prijzen, Oost-West opstelling, GTV (Gecontracteerd Transportvermogen)

Delen van één netaansluiting door meerdere opwekinstallaties (zon en/of wind), waardoor totaalbenutting stijgt.

Cable pooling combineert wind- en zonprofielen op één aansluiting waardoor de capaciteit beter benut wordt. In Nederland sinds 2023 wettelijk geregeld.

Ook bekend als: Cable-sharing

Gerelateerd: GTV (Gecontracteerd Transportvermogen), Curtailment

Momentane verhouding tussen geleverde warmte en gebruikte elektriciteit door een warmtepomp.

Een COP van 4 betekent dat per 1 kWh elektriciteit 4 kWh warmte wordt geleverd. COP varieert sterk met buitentemperatuur en aanvoertemperatuur; bij -7°C en 55°C aanvoer kan COP onder 2 zakken.

Ook bekend als: COP-waarde

Gerelateerd: SCOP (Seasonal COP), SPF (Seasonal Performance Factor), Warmtepomp-bron (lucht/water/bodem)

Seizoensgemiddelde COP onder genormeerde Europese omstandigheden, beste single-getal-prestatiemaat.

De SCOP wordt bepaald volgens EN 14825 en geeft het jaarrendement onder gemiddelde Nederlandse condities. Voor zakelijke ETIM-databases is SCOP de standaardvergelijkingsmaat.

Ook bekend als: Seasonal Coefficient of Performance

Gerelateerd: COP (Coefficient of Performance), SPF (Seasonal Performance Factor)

Werkelijk gemeten jaargemiddeld rendement inclusief boilers en hulpenergie.

SPF is gemeten in het veld en omvat ook circulatiepompen, ontdooiverliezen en backup-elementen. Voor BENG-berekeningen rekenen ontwerpers vaak met SPF in plaats van SCOP.

Ook bekend als: Seasonal Performance Factor

Gerelateerd: COP (Coefficient of Performance), SCOP (Seasonal COP), BENG (Bijna Energieneutrale Gebouwen)

De externe warmtebron waaruit een warmtepomp warmte onttrekt: lucht, oppervlaktewater of bodem.

Lucht-water-warmtepompen zijn het goedkoopst en meest gangbaar maar leveren lagere COP bij vorst. Bodem- en water-water-warmtepompen presteren consistenter (COP 4-5) maar vragen hogere investering.

Ook bekend als: Bronwarmte, Lucht/water, Bodem/water

Gerelateerd: COP (Coefficient of Performance), SCOP (Seasonal COP), ISDE-subsidie

Buitentemperatuur waaronder een warmtepomp zelf onvoldoende capaciteit heeft en een tweede warmtebron bijspringt.

Bij temperaturen onder het bivalente punt wordt bijgestookt met elektrisch element of CV-ketel. Goed ontwerp kiest het bivalente punt rond -7 tot -10°C voor Nederland.

Ook bekend als: Bivalentiepunt

Gerelateerd: COP (Coefficient of Performance), Warmtepomp-bron (lucht/water/bodem)

Watervat dat warmte van de warmtepomp tijdelijk opslaat om af-/aanschakelen te beperken.

Een buffervat (typisch 100-500 liter) verlengt cycli, voorkomt te veel start-stoppen en kan gebruikt worden voor slim laden bij dynamische tarieven of zonoverschot.

Ook bekend als: Buffer tank, Buffervaten

Gerelateerd: Tapwaterboiler, Warmtepomp-bron (lucht/water/bodem)

Geïsoleerde watervoorraad voor warm tapwater, gevoed door warmtepomp of elektrisch element.

Tapwaterboilers (150-300 liter) leveren warm water onafhankelijk van directe warmtepomp-output en zijn relevant voor legionellabeheer (>60°C wekelijks).

Ook bekend als: Boilervat, Tapwatervat

Gerelateerd: Buffervat, SCOP (Seasonal COP)

Werkmedium in de warmtepompkringloop; bepaalt rendement en milieubelasting (GWP).

Moderne warmtepompen schakelen massaal over op natuurlijke koudemiddelen zoals R290 (propaan, GWP 3) ter vervanging van R32 (GWP 675) en F-gassen. F-gassenverordening eist uitfasering richting 2050.

Ook bekend als: Koudemiddel, R290, R32, GWP

Gerelateerd: F-gassen verordening, Warmtepomp-bron (lucht/water/bodem)

Vermogen van een warmtepomp om continu te variëren tussen minimum- en maximum-output.

Goed modulerende warmtepompen draaien zelden vol vermogen en passen zich aan de warmtevraag aan. Hierdoor stijgt SCOP en daalt geluidsproductie. Inverter-gestuurde modellen zijn standaard.

Ook bekend als: Modulerende warmtepomp

Gerelateerd: SCOP (Seasonal COP), COP (Coefficient of Performance)

Investeringssubsidie Duurzame Energie en Energiebesparing voor warmtepompen, zonneboilers en andere installaties.

Voor zakelijke en particuliere klanten geldt ISDE; subsidiebedrag hangt af van type warmtepomp en SCOP-waarde. Aanvragen via RVO.

Ook bekend als: ISDE

Gerelateerd: SCOP (Seasonal COP)

Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen 37-1: Nederlandse richtlijn voor veilige opstelling van lithium-ion batterijopslag.

PGS 37-1 (definitieve versie 2024) stelt eisen aan brandcompartimentering, ventilatie, blusmiddelen en afstand tot omliggende objecten voor zakelijke BESS. Vergunningverlening voor batterijen vanaf 25 kWh leunt sterk op PGS 37-1.

Ook bekend als: PGS37-1

Gerelateerd: UL 9540A, Scope 15, Thermal runaway

Inspectiescope voor PV-installaties; verplichte controle voor verzekering bij commerciële daken.

Scope 12-inspecties controleren PV-installaties op brandveiligheid en elektrotechnische deugdelijkheid. Verzekeraars eisen vaak een geldige Scope 12 voor commerciële zonnedaken.

Ook bekend als: SCIOS Scope 12

Gerelateerd: Scope 15, NEN 1010, NEN 3140

Inspectiescope voor batterijopslagsystemen; controle op veilige werking, BMS en brandveiligheid.

Scope 15-inspecties zijn de evenknie van Scope 12 voor BESS. Verplicht voor verzekering en vaak voor netbeheerder. Inspecties verlopen volgens NTA 8800 en PGS 37-1.

Ook bekend als: SCIOS Scope 15

Gerelateerd: Scope 12, PGS 37-1, BMS (Battery Management System)

Amerikaanse testnorm voor thermische uitloop in BESS; standaard wereldwijd voor brandveiligheidsbeoordelingen.

UL 9540A test op cel-, module- en systeemniveau hoe een batterijsysteem reageert bij thermal runaway. Resultaten gebruiken brandweer en verzekeraars om afstand- en compartimentseisen te bepalen.

Ook bekend als: UL9540A, UL 9540 A

Gerelateerd: PGS 37-1, Thermal runaway, IEC 62933

Internationale normenreeks voor elektrische energieopslagsystemen; veiligheid, prestaties en milieuaspecten.

IEC 62933-5-2 stelt veiligheidseisen aan BESS; -2-1 prestaties; -3-1 ontwerp. Wereldwijde basis voor productcertificering en vaak verwezen in nationale wetgeving.

Ook bekend als: IEC62933

Gerelateerd: UL 9540A, PGS 37-1

Nederlandse norm voor laagspanningsinstallaties; verplicht voor elke elektrische installatie.

NEN 1010 schrijft eisen voor aanleg, beveiliging en aarding van elektrische installaties tot 1.000 V. Voor PV en BESS aanvullingen via NPR-bijlagen.

Ook bekend als: NEN1010

Gerelateerd: NEN 3140, Scope 12

Nederlandse norm voor de veilige bedrijfsvoering van laagspanningsinstallaties; jaarlijkse keuringsplicht.

NEN 3140 verplicht periodieke inspectie en aanwijzingsbeleid voor werken aan elektrische installaties. Verzekeraars verlangen vaak een geldige NEN 3140-keuring.

Ook bekend als: NEN3140

Gerelateerd: NEN 1010, Scope 12

Erkend Register Energiedeskundige; persoonscertificaat voor energieprestatieadvies (EPA-W, EPA-U, NTA 8800).

Een ERE-deskundige mag energielabels afgeven en BENG-berekeningen uitvoeren. Voor utiliteitsbouw, woningen en monitoring is ERE-certificering bij wet vereist sinds 2021.

Ook bekend als: ERE, Erkend Register Energiedeskundige

Gerelateerd: BENG (Bijna Energieneutrale Gebouwen), EPBD

Europese regels voor het gebruik en uitfaseren van gefluoreerde broeikasgassen in koel- en warmtepompinstallaties.

De F-gassenverordening verplicht installateurs tot certificering en stuurt aan op gebruik van koudemiddelen met lage GWP, zoals propaan (R290) of CO2 (R744).

Ook bekend als: F-gas, Fluoreerde gassen

Gerelateerd: Refrigerant (koudemiddel)

European Performance of Buildings Directive; Europese richtlijn voor energieprestatie van gebouwen.

De EPBD (vanaf 2024 herschikking) verplicht onder andere energielabels, BENG voor nieuwbouw en stapsgewijze renovatie van bestaande gebouwen.

Ook bekend als: Energy Performance of Buildings Directive

Gerelateerd: BENG (Bijna Energieneutrale Gebouwen), ERE-certificaat

Nederlandse norm voor nieuwbouw, gebaseerd op de EPBD; eisen op energiebehoefte, primair energiegebruik en aandeel hernieuwbaar.

BENG kent drie eisen: BENG 1 (warmte/koude-behoefte), BENG 2 (primair fossiel energiegebruik) en BENG 3 (aandeel hernieuwbare energie). Sinds 2021 verplicht voor nieuwbouw.

Ook bekend als: Bijna Energie Neutraal Gebouw

Gerelateerd: EPBD, ERE-certificaat, SPF (Seasonal Performance Factor)

Kwaliteit van de netspanning: amplitude, frequentie, harmonische vervorming, asymmetrie en flicker.

Slechte power quality leidt tot uitval van apparatuur, hogere verliezen en netproblemen. Norm EN 50160 stelt grenzen; BESS en grote PV-installaties moeten daaraan voldoen.

Ook bekend als: Power quality, Spanningskwaliteit

Gerelateerd: Blindvermogen (Q), cos φ (arbeidsfactor), THD (Total Harmonic Distortion), Netfrequentie (50 Hz)

Vermogen dat heen-en-weer pendelt tussen bron en belasting zonder netto arbeid; uitgedrukt in var.

Blindvermogen ontstaat bij inductieve of capacitieve belastingen. Te veel blindvermogen leidt tot extra kosten via cos φ-factor in transporttarieven en kan worden gecompenseerd met capacitorbanken of slimme inverters.

Ook bekend als: Reactive power, Q-power

Gerelateerd: cos φ (arbeidsfactor), Power Quality

Verhouding tussen werkzaam en schijnbaar vermogen; maatstaf voor efficiënt netgebruik.

cos φ ligt idealiter dicht bij 1. Onder 0,9 rekenen netbeheerders extra blindstroomtarief. Slimme PV- en BESS-omvormers kunnen cos φ actief regelen.

Ook bekend als: Arbeidsfactor, Power factor

Gerelateerd: Blindvermogen (Q), Power Quality

Maat voor harmonische vervorming van spanning of stroom; hoge THD veroorzaakt verliezen en storingen.

THD-eisen volgen IEEE 519 / EN 50160. PV- en BESS-omvormers moeten THD < 3% leveren. Hoge THD wijst op slecht ontworpen omvormers of niet-lineaire belastingen.

Ook bekend als: Total Harmonic Distortion, Harmonische vervorming

Gerelateerd: Power Quality, cos φ (arbeidsfactor)

Bidirectioneel laden waarbij een elektrische auto energie kan terugleveren aan het net.

V2G gebruikt CCS- of CHAdeMO-laders met ISO 15118-20 ondersteuning. De EV-batterij wordt onderdeel van de flex-pool en kan deelnemen aan day-ahead, intraday en zelfs aFRR via een aggregator.

Ook bekend als: Vehicle-to-Grid

Gerelateerd: V2H (Vehicle-to-Home), Smart charging, Aggregator

Bidirectioneel laden waarbij een EV-batterij het eigen huis of bedrijfspand voedt.

V2H gebruikt dezelfde hardware als V2G maar werkt achter de meter zonder marktinteractie. Vermindert pieken en koppelt EV aan zonneoverschot.

Ook bekend als: Vehicle-to-Home

Gerelateerd: V2G (Vehicle-to-Grid), Self-consumption

Tijdelijk aanpassen van verbruik op basis van prijs- of netsignalen.

Demand response is een verzamelterm voor flexprogramma's waarin verbruikers worden gevraagd op piekmomenten te verminderen. Industriële koeling, datacentra en EV-laadparken zijn typische deelnemers.

Ook bekend als: Demand-side response, DR

Gerelateerd: VPP (Virtual Power Plant), Smart charging

Slim laden van EV's op basis van prijs, zonneoverschot of netcapaciteit.

Smart charging stuurt laadsessies via OCPP, ISO 15118 of dynamische tarieven. Kerntechnologie om netcongestie te verlichten zonder gebruikersbeleving te schaden.

Ook bekend als: Smart EV charging

Gerelateerd: OCPP, V2G (Vehicle-to-Grid), Demand response

Cloud-platform dat verspreide flex-assets bundelt en aanstuurt als één virtuele centrale.

Een VPP combineert PV, BESS, EV-laders en demand response van meerdere klanten en biedt deze gecoördineerd aan in de markt. Belangrijk voor schaalbare aFRR- en GOPACS-deelname.

Ook bekend als: Virtual Power Plant, Virtuele centrale

Gerelateerd: Aggregator, Demand response, Flex pool

Verzameling assets die gezamenlijk flexibiliteit aanbieden aan markten of netbeheerders.

Flex pools verlagen drempels voor kleine assets en verminderen baseline-risico. Een aggregator beheert de pool en verdeelt opbrengsten.

Ook bekend als: Flex-pool

Gerelateerd: VPP (Virtual Power Plant), Aggregator

Handel op spot- en flex-markten vanuit een batterij op de bedrijfslocatie zonder extra netaansluiting.

Energiehandel achter de meter zet een bedrijfsbatterij actief in op spotmarkten (intraday, onbalans) en flex-markten (GOPACS, aFRR) via de bestaande aansluiting. De batterij laadt bij lage prijzen, levert of verkoopt bij hoge prijzen, en biedt flexibiliteit aan netbeheerders. Optimaliseert energieverbruik en genereert extra omzet bovenop peakshaving.

Ook bekend als: Behind-the-meter trading, BTM trading

Gerelateerd: Intraday-markt, Onbalansmarkt, Peakshaving

Aftoppen van verbruikspieken met een batterij om transporttarief en GTV-overschrijdingen te beperken.

Peakshaving zet de batterij in om kortdurende kW-pieken op te vangen. Verlaagt het kW-contract met de netbeheerder en voorkomt dure GTV-overschrijdingen. Vaak gecombineerd met handel achter de meter.

Ook bekend als: Peak shaving, Pieken kappen

Gerelateerd: kW-contract, GTV (Gecontracteerd Transportvermogen), Batterijvermogen (kW)

Direct verbruik van zelfopgewekte zonnestroom achter de meter, zonder teruglevering aan het net.

Hogere self-consumption verbetert businesscases naarmate salderen wordt afgebouwd en terugleververgoedingen dalen. Batterijopslag, EV-laden en warmtepompen verhogen self-consumption.

Ook bekend als: Zelfverbruik, Eigen verbruik

Gerelateerd: Salderingsregeling, Terugleververgoeding

Certificaat dat aantoont dat 1 MWh elektriciteit duurzaam is opgewekt; verhandelbaar separaat van de fysieke energie.

GvO's zijn de Europese standaard voor groencertificering en worden in Nederland uitgegeven door CertiQ. Bedrijven gebruiken GvO's voor Scope 2-rapportage en duurzaamheidsclaims.

Ook bekend als: Garantie van Oorsprong, Guarantee of Origin, GoO

Gerelateerd: Energieleverancier

Het aantal jaar dat een zakelijke batterij nodig heeft om de investering terug te verdienen via peakshaving en handel achter de meter.

De terugverdientijd hangt af van de combinatie peakshaving (verlaging kW-contract en GTV-overschrijdingen), intraday/onbalanshandel en lokale markttarieven. Voor projecten boven 100 kW is een terugverdientijd van 4-7 jaar in 2025 realistisch.

Ook bekend als: Payback period battery, TVT batterij

Gerelateerd: Energiehandel achter de meter, Peakshaving, Energie-arbitrage