GOPACS en congestie-inkomsten: een praktische gids voor zakelijke batterijbeheerders

GOPACS congestie-inkomsten: verdien aan netcongestie met uw batterij

Netcongestie is in Nederland inmiddels een van de grootste obstakels voor de energietransitie. Op steeds meer plekken in het elektriciteitsnet is de capaciteit op, waardoor nieuwe aansluitingen wachttijden van maanden tot jaren oplopen en bestaande afnemers beperkingen opgelegd krijgen. Tegelijkertijd biedt congestie een kans: wie flexibiliteit kan leveren om de netbelasting te verlichten, kan daarvoor vergoed worden. Het Nederlandse platform hiervoor is GOPACS (Grid Operators Platform for Ancillary Services).

Wat is GOPACS?

GOPACS is het Nederlandse platform voor congestiemanagement, opgezet door de Nederlandse netbeheerders. Het platform is geen handelsplatform in de traditionele zin, maar een marktplaats waar netbeheerders flexibiliteit kunnen inroepen om congestie op te lossen. Wanneer een netbeheerder een dreigende overbelasting van het net signaleert, kan deze via GOPACS een verzoek sturen om de belasting te verlagen (of te verhogen, bij een tekort aan afname). Flexibiliteitsaanbieders — waaronder batterijoperatoren — kunnen hierop bieden. Het platform wordt beschreven op gopacs.nl.

De achtergrond van congestiemanagement als beleidsterrein wordt toegelicht door Netbeheer Nederland op de pagina over congestiemanagement en door de ACM op de pagina over netcongestie. De ACM houdt toezicht op de manier waarop netbeheerders congestie aanpakken en zorgt ervoor dat de marktpartijen gelijke kansen krijgen.

Hoe congestiebidding werkt

Het proces van congestiebidding via GOPACS verloopt in een aantal stappen:

• Signaal van de netbeheerder: de netbeheerder signaleert een dreigende overbelasting op een specifiek netsegment en berekent hoeveel flexibiliteit nodig is om het probleem op te lossen.
• Bieding door flexibiliteitsaanbieders: batterijoperatoren en andere aanbieders kunnen een bod uitbrengen: zij bieden aan om op een bepaald kwartier de afname te verhogen of te verlagen, tegen een bepaalde vergoeding.
• Selectie door de netbeheerder: de netbeheerder selecteert de biedingen die het congestieprobleem het meest kosteneffectief oplossen, vergelijkbaar met een merit-order.
• Activering: alleen als de congestie daadwerkelijk optreedt, worden de bids geactiveerd. De batterij wordt op het afgesproken kwartier ingezet om de netbelasting te verlagen of te verhogen.

Het is belangrijk om te benadrukken dat bids alleen worden geactiveerd als de congestie werkelijk aanwezig is. Een batterij die bidt op GOPACS levert dus niet continu inkomsten, maar alleen op de kwartieren waarop de netbeheerder de flexibiliteit daadwerkelijk inroept. Hoe dit doorwerkt in de businesscase, leest u in ons artikel over de EnerSim flex businesscase voor batterijen.

Hoe de vergoeding wordt vereffend

De afwikkeling van GOPACS-inkomsten verloopt niet direct tussen de batterijoperator en de netbeheerder, maar via de Balance Responsible Party (BRP) van de aanbieder. De BRP is de partij die verantwoordelijk is voor de energiebalans van de portfolio waarvan de batterij deel uitmaakt. De vergoeding voor de geleverde flexibiliteit wordt verrekend met de BRP, die deze vervolgens doorgeeft aan de batterijoperator volgens de contractuele afspraken. Dit betekent dat een GOPACS-deelname een actieve BRP-koppeling vereist. Meer hierover leest u in ons artikel over BRP-koppeling en onbalansmarkt.

Wat u nodig heeft voor GOPACS-deelname

Om met een batterij aan GOPACS te kunnen deelnemen, moet aan een aantal voorwaarden worden voldaan:

• Een BRP-verbinding: u moet zijn aangesloten bij een BRP die de GOPACS-afwikkeling kan verwerken en die de flexibiliteit in haar portfolio kan integreren.
• EMS-integratie: het Energy Management System moet real-time kunnen reageren op activeringssignalen van GOPACS en de batterij kunnen dispatchen op het gevraagde kwartier.
• Batterijflexibiliteit: de batterij moet op het kwartier van activering daadwerkelijk flexibiliteit kunnen leveren — dat wil zeggen: voldoende laad- of ontlaadcapaciteit hebben en niet reeds volledig zijn ingepland voor andere markten of contractuele verplichtingen.
• Locatie op een congestiegevoelig netsegment: de batterij moet fysiek zijn aangesloten op een netsegment waar de netbeheerder daadwerkelijk congestie ervaart. Niet elke locatie levert GOPACS-kansen op.

De EMS-integratie en de afspraken met de BRP worden vastgelegd in de service levels. Het is essentieel dat deze afspraken duidelijk zijn over activeringstermijnen, beschikbaarheid en de verdeling van inkomsten.

GOPACS in de bredere businesscase

GOPACS is een van de inkomstenstromen die een batterij kan benutten, naast Day Ahead-handel, Intraday-handel, onbalansvermindering en peakshaving. De optimizer bepaalt per kwartier welke inzet het meest rendabel is, waarbij GOPACS-activering voorrang kan krijgen als de vergoeding hoger is dan de alternatieve marktopbrengst. Een belangrijk aspect hierbij is het congestiebeperkend contract dat u met de netbeheerder kan hebben gesloten. Meer hierover leest u in ons artikel over capaciteitsbeperkende contracten.

De combinatie van GOPACS met andere inkomstenstromen maakt een batterijopslag aantrekkelijker, maar vereist een geïntegreerde optimalisatie. Op de pagina over CSP en congestiemanagement leest u hoe EnerSim dit aanpakt.

FAQ

Levert GOPACS continue inkomsten op?

Nee. GOPACS-bids worden alleen geactiveerd als de netbeheerder daadwerkelijk congestie signaleert op het betreffende netsegment. Dit betekent dat de inkomsten variabel zijn en afhangen van het aantal en de ernst van congestiegevallen. In de businesscase wordt doorgaans uitgegaan van een schatting van het verwachte aantal activeringsuren per jaar.

Kan elke batterij deelnemen aan GOPACS?

Nee. De batterij moet zijn aangesloten op een netsegment waar de netbeheerder congestie ervaart, en er moet een BRP-verbinding en EMS-integratie zijn. Bovendien moet de batterij op het moment van activering daadwerkelijk flexibiliteit kunnen leveren.

Wat is het verschil tussen GOPACS en onbalansvermindering?

GOPACS is gericht op het oplossen van lokale netcongestie en wordt aangevraagd door de netbeheerder. Onbalansvermindering is gericht op het verhelpen van een tekort of overschot op de nationale balans en wordt aangevraagd door TenneT. Een batterij kan in principe op beide markten actief zijn, afhankelijk van de EMS-configuratie en de BRP-afspraken.